24 Temmuz 2018 Salı

Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü Kütüphanesinde Bulunan F. Nafiz Uzluk Koleksiyonundaki Tıp Tarihi ile ilgili Eserler



                                                                                                       Bekir ŞAHİN*         

Yazma eserler medeniyet tasavvurumuzun birinci derece kaynaklarıdır. İnsanlığın ortak kültürel mirası sayılan bu eserleri her nesil devraldığı zenginliğe ilaveler yaparak bir sonraki kuşağa aktarmıştır. Bazen tarihi ve siyasi olaylar ilim ve sanat eserlerini akıllara durgunluk verecek tahribata maruz bırakmışsa da bazı fedakâr şahısların gayretleri, bu tür eserleri günümüze kadar taşımıştır ki; bu kişiler sayesinde yazma eserlerimizin mevcudiyeti muhafaza edilebilmiştir.
Türk Milleti’nin zengin birikimlerinin bilincinde olan ve ömrünü adayarak bu büyük milletin değerlerini koleksiyonunda toplamaya çalışan önemli şahsiyetlerden biri de merhum Prof. Dr. Feridun Nafiz Uzluk ’tur. Tıp alanındaki maharetine ilâveten, tam bir kültür adamı hüviyetiyle, gerek Tıp Tarihi, gerek Kültür ve Sanat Tarihi, gerekse Mevlâna ve Mevlevîlik ile ilgili pek çok kitabı ve dokümanı arşivinde toplamış olan bu kıymetli bilim adamı, bu uğurda tüm mesaisini ve servetini ortaya koymuştur. Bu şahsî gayretlerin neticesinde ortaya çıkan dev arşivde, değeri tartışılmaz bir kütüphaneyi ve çok sayıda doküman ile sanat eserini görmek mümkündür.
Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü Kütüphanesi, tıp tarihi ile ilgili yazma eserleri bünyesinde barındıran önemli kütüphanelerdendir. Uzluk arşivi kütüphaneye ayrı bir değer katmaktadır.

1902 yılında Konya Ereğli’de doğmuş olan Feridun Nafiz Uzluk, Subay Ahmed Hamdi Bey’in, Mevlana soyundan Ali Çelebi’nin kızı Sıdıka Hanım’la evliliğinden dünyaya gelmiştir. Beyşehir taburu ile Yemen’e görevli olarak giden babası Yüzbaşı Ahmet Hamdi Bey 1905 yılında, 28 yaşında şehit olmuştur.
Mesleki çalışmalarının yanı sıra Türk Tarihi, Eski Türk Edebiyatı, tasavvuf, özellikle Hz. Mevlâna ve Mevlevilik konularıyla da yakından ilgilenmiş, tıp alanındaki araştırmaları yanı sıra zikredilen konularda da telif ve tercüme olarak pek çok yayın yapmıştır. Ayrıca bu alandaki bazı faaliyetlere öncülük etmiş yahut aktif olarak katılmış; hatta kendisi Ankara'da Uzluk Basımevi adında bir matbaa kurup çok değerli eserler yayınlamıştır. 27 Eylül 1974 yılında vefat eden Uzluk, hiç evlenmemiştir.
Prof. Dr. Feridun Nafiz Uzluk (1902-1974) ve Koleksiyonculuğu
Feridun Nafiz; Tıp Tarihi Mevlâna ve Mevlevîlik konusunda her türlü bilgi ve belgeyi toplamayı hedeflemiş, yurt içinde ve yurt dışında gittiği her yerde bu yönde araştırmalarda bulunmuş, yerli yabancı pek çok ilim adamı ile irtibat kurmuş ve bunun sonucunda gerçekten çok değerli bir arşiv vücuda getirmiştir.
Bu arşiv içerisinde son Mevlevi postnişinlerinden olup yakın dönem kültür ve edebiyat tarihimizin önde gelen simalarından olan Veled Çelebi’nin kendi yazdığı eserlerle yine ondan kalan son dönem Mevlevilik tarihine ışık tutacak önemli belgeler de yer almaktadır. Bu kitap ve belgeler, Veled Çelebi’nin kızı Devlet İzbudak tarafından ailenin en yakınlarından biri olan F. N. Uzluk’a verilmiştir. Ayrıca Tıp tarihi için çok değerli malzemeyi ihtiva eden zengin bir arşivi de mevcuttur. Bu malzemeler 2004 Yılında Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi dekanlığına teslim edilmiştir.
Feridun Nafiz Bey’in bir özelliği de kâğıt ve kalemi candan bir dost, mahrem bir sırdaş edinmesidir. Hz. Mevlâna ve Mevlevilik sahası, yakın dönem kültür ve edebiyat tarihimize de ışık tutan bu değerli notlar arasında tıp tarihi ile ilgili notları daha da önemlidir.
Feridun Nafiz Bey aynı zamanda iyi bir arşivci idi. Onun ölümünden sonra Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Merkezine intikal eden Konya’daki arşivi ile Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Deontoloji Anabilim Dalı’nda oluşturduğu arşiv, bilim tarihi açısından önem arz etmektedir.  
 Ayrıca F.Nafiz Uzluk bu koleksiyondan bir kısmı Selçuk Üniversitesi kütüphanesine bir kısmı da Konya İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonuna kayıtlı iken, 03.06.2004 tarihinde Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü Kütüphanesine devredilmiştir. Devredilen 448 cilt içinde 612 adet el yazması eser bulunmaktadır. Yazma kitaptan bir kısmı Mevlevilik ve diğer konular ile alakalı, 61 adet yazma Tıp Tarihiyle ilgilidir. Bu eserlerin içinde klasik İslam tıbbının önemli kaynakları olan müellifi bilinen eserler yanında çeşitli tıbbi bilgilerin kaydedildiği ve kiminin tarafından ve nerede kopya edildiği bilinmeyen mecmualar da bulunmaktadır. Ayrıca yine tıp konusunda yazılmış küçük kitaplar olarak tarif edebileceğimiz risaleler, tercümeler, çeşitli ders notları ve değişik kütüphanelerde bulunan tıp kitapları katalogları bulunmaktadır.
Bu çalışma, “ Uluları, yutan unutkanlık çukurundan çıkarmak ve cihana ilan etmek bütün hekimlerimize düşen vazifeler arasındadır.” diyen, Prof. Dr. Feridun Nafiz Uzluk koleksiyonundaki tıp tarihi ile ilgili arşivine yöneliktir. Öncelikle müellifi bilinen önemli ve tıp tarihi literatüründe önemli yeri bulunan eserler tanıtılacak daha sonra mecmualar ve diğer el yazmalarına yer verilecektir.

 1.   KİTAP ADI: 6858-  Kitâb el-Kanun fi’t-Tıb      
      
Yazar - Müellif Adı: Ebû Ali el-Hüseyin b. Abdullah b. Ali b. Sînâ

Selçuklu nesihi ile Arapça olarak yazılan eser, 221 x 125 – 170x100mm. ebatlarında, her sayfa 25 satır olup, 143 varaktır. Tam bez kaplı ve şirazeli cilt içerisindedir.
           Başı ve sonu bulunmayan kitap el Kanun fi’Tıbb’ın parçaları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Telif ve istinsah tarihi bulunmamaktadır. Ancak kâğıt ve yazısından eski bir nüsha olduğu düşünülmektedir.
Zahriye sayfasında “ Başı sonu düşmüş bu Arapça eser Mısır’da 1293/1877 senesinde basılmış olup birinci cildi 480 büyük sahife, İkinci cilti 628 büyük sahife, Üçüncü cildi 443/1041 büyük sahi metinden ibaret eseri….   Kitaplığında vaktiyle Mısırdan getirmiş olduğum cihetle onlarla bu yazmayı karşılaştırdım. Gördüm ki bu eserin aynıdır. Eğer baş tarafı da mevcut olsa idi elbette daha sarih karşılaştırma yapar idim.  Bununla beraber Erzurumlu Muhammed Nureddin Efendinin 40 sene önce;  üsdadımız Süheyl Bey’e hediye eylerken söylediği “kanun kitabıdır.” Sözü doğrudur.
Birinci cildi teşkil eden sahifelerden 187. Ve ondan sonraki üç sahifeyi ihtiva ediyor.
            Şu halde bu kanun aslî kanunun birinci cildinin 189. Matbu sahifesine kadardır.”
28 Mart 1972 –Feridun Nafiz. Notu bulunmaktadır.

               
İbn-i Sina; İslâm bilim ve teknoloji dünyasının en meşhur simalarından biri olan İbn-i Sînâ gerek Doğu gerekse Batı kaynaklarında “Tabiplerin Üstadı” olarak anılmaktadır. İbn-i Sînâ, çalışmalarıyla Hipokrat ve Galen’in şöhretini gölgede bırakarak hastalıkların teşhis ve tedavisinde pek çok yeni keşfi ve uygulamayı ilk defa ele alan hekim olmuştur. Tam adı Ebû Ali el-Hüseyin b. Abdullah b. Ali b. Sînâ olup İbn-i Sînâ adı ile meşhurdur.
Tıp alanında çığır açan İbn-i Sînâ, İslâm kaynaklarında Eş-Şeyhü’r-Reîs, Batılılar tarafından ise Hâkim-i Tıb, yani “tıbbın piri ve hükümdarı” olarak kabul edilmiştir. İbn-i Sînâ, 57 senelik hayatına tıptan siyasete, fıkıhtan kimyaya 250’den fazla eseri vardır. (DİA)



 2.   KİTAP ADI: 6690-       Tercüme-i Akrabâdîn[1]

Yazar - Müellif Adı: Münşi et-Tabib  Ali el- Bursevî (öl.1160/1747)

. Konu başlıkları ve cetveller kırmızı mürekkepledir. Talik  hatla Osmanlı Türkçesi olarak yazılan eser, 210 x 137 – 155x73mm. ebatlarında, her sayfa 23 satır olup, 110+211varaktır. Sırtı meşin çeharkuşe ebru kaplı miklepli cilt içerisindedir. Yazarı Mynsict’dir . İstinsah tarihi 1167 h.dir.
           
Ali Münşî [ö. 1733]; Bursa’nın ilim adamları yetiştiren ailelerinden birinin oğludur. Bursalı Ali Efendi diye anıldı. (Terzioğlı, 1983) Uzluk, Ali Efendinin kendi eserlerine dayanarak doğduğu yerin Bursa olduğunu, soylarına Müfettişzâdeler denildiğini bildirmektedir. Ayrıca; “İstanbullu değil, halis muhlis Bursalıdır. Bunu Bizâat-ül-Mübtedî, Mynsicht tercemesi Akrabadin Mukaddimelerinde bidirmektedir. Şiirde mahlası Münşidir. Bunu Salim tezkiresinde ve Mynsicht'ten terceme ettiği Akrabadin'in önsözünden, öğrenmekteyiz.İlim âlemimize onu ilk defa haber vermek bu âcizin makalesiyle vaki olmuş oldu.” Notunu düşmüştür. (Uzluk, s. 331)
Medrese tahsilinden sonra Yıldırım Bayezid Dârüşşifâsı başhekimi Ömer Şifâî’den tıp tahsil etmiştir. Başarılı tedavileriyle İstanbul’da kısa zamanda tanınmış, Galatasarayı Hastalar Dairesi hekimliğine atanmıştır. 1733’te vefat etmiş, Üsküdar’a defnedilmiştir. Tahir Bey, Bursal ı Ali Münşî Efendi'nin kabrini , Bursa Mevlevihânesi karşısında şimdi yıkılmış bulunan künbet yanındaki üstadı Mevlevi Ömer Şifâ î Ded e 'nin kabri civarında bulunması gerektiğini,fakat rastlanamadığını demin ismini söylediğimiz kitabındaişaret eder ve ölüm yılını Hicrî 1160/1746 şeklinde bildirir. (Uzluk, s. 332)

Verimli bir yazar olan Münşî’nin dokuz  tıbbi eseri tespit edilebilmiştir: Onlardan birisi; Minsicht’ten tercüme ettiği Tercüme-i Akrabâdîn’dir. (Haydar, 2010, s. 323)
Hekim Ali Münşi'nin İstanbul kütüphanelerindeki kitapları, numaraları

Terceme-i-Akrabadin (Mynsicht)
1) Üniversite, Yıldız, tıp 29
2) Benim hususî kütüphanemde 18

 3.   KİTAP ADI: 6775/1- Risâle-i Feyzîye fî Lugatil-Müfredâti ‘t-Tıbbîye 

      Yazar - Müellif Adı: Mustafâ b. Mehmed b. Ahmed et-Tabîb (öl. 1157/1744)

Başlıklar, cetvel ve keşideler kırmızı mürekkepledir. Müstensihi ve istinsah tarihi bulunmayan eser; 210x140-140x80mm ölçülerinde, nesih hat ile 21 satır olarak yazılmıştır. 103 Varaktır (1b-103b). 210x140-147x80mm. Ebadında, Kâğıdı filigranlı olup, Yeşil bez kaplı miklepli yıpranmış mukavva cilt içindedir.

Tıp kitapları içinde lügatler önemli yere sahiptir. Çünkü bunlar değişik dillerdeki tıbbi terminolojinin toplandığı kitaplardır.[2]

18. yüzyılda yazılmış bir müfret[3] deva kitabı olan Risâle-i Feyzîye fî Lugatil-Müfredâti –Tıbbîye’nin Uzluk koleksiyonu nushasını varaklarında Nafiz uzlık’un el yazısıyla düştüğü notlar dışında  pek çok  notlar mevcuttur. Eser ve müellifle ilgili yaptığımız araştırmalarda doğru olmayan bilgilere rastladık.[4]
Eserin iç kapağında müellifle ilgili bilgilere yer verilmiştir.
Hayatı Zade  Mustafa Fevzi efendinin talebesi olup zamana göre ilmi tıptaki iktidarını 1141 tarihinde bazı ilaveler ile tercüme eyledği “ Nuzhetü’l- ibdam fi tercüme-i gayeti’l- itkan” kitabıyla göstermiştir.
Reisu’l – Etıbba Ömer Efendi adına yazdığı “ … et- Tabib fi ameli mizani’l- terhib” bu lügatın sonundadır.
Müellifin kitaplarının isimlerini kendi kütüphanelerinde olanları ve diğerlerini de ayrıca zikretmiştir.


 4.  KİTAP ADI: 6778-  Mecma’ü’t-Tıbb

Yazar - Müellif Adı: Derviş Siyâhi Lârendevî (1025/1616’da sağ)

Hasib Dede Zade Derviş Hasan Mevlevî tarafından 1271/1854 tarihinde istinsaha edilmiştir. Eser;197x130-150x78mm. Ölçülerinde, Talik hat ile çift sütün,  18 satır olarak yazılmıştır. IV+43+I varaktır. Kâğıdı filigranlı olup, başlıklar, cetvel ve keşideler kırmızı mürekkepledir. Sırtı kahverengi meşin, Koyu mavi baskı ebrulu kâğıt kaplı yıpranmış mukavva cilt içindedir.
Başta Ia.’da beyit Ib. ve 43b.’de Müstensih Seyid Hasan Dede mühürleri, I-IIIb’de Fihrist, sonda Cevahir-name manzumesi vardır.

Mecmaʽ-i tıbb: Eser sağlık bilgisi, hijyen, mevsimlerin tıbbî etkileri, kan aldırma, nabız, organ hastalıkları ve tedavilerin anlatıldığı 1162 beyitlik manzum bir tıp kitabıdır. Eser üzerinde Mücahit Akkuş tarafından yüksek lisans çalışması yapılmıştır.[5]
Derviş Siyâhi Lârendevî’nin hayatı hakkında kaynaklarda ayrıntılı bilgi yoktur. Hakkında edinilen bilgilerin birçoğu eserlerinden alınmıştır. Onyedinci yüzyılın önemli hekimlerinden olan Siyâhi Lârendevî, Karaman’da doğmuştur. Doğduğu yıl kesin olarak bilinmeyen Lârendevî, tıp eğitimini Bağdatlı bir tabipten almıştır. Aldığı tıp eğitimiyle ilgili olarak Ali Haydar Bayat, Lârendevî’nin Osmanlı Devleti’nin hekim yetiştirme geleneğinden geldiğini ve kendisinden önceki birçok hekim gibi tıp eğitimini özel bir hocadan ders alarak tamamlamayı tercih ettiğini ve hocasının da Mısırlı olduğunu ifade eder. Lârendevî’nin Mecma’ü’t-Tıbb adlı eserinde aldığı eğitimin yeri ve eğitimi veren kişi hakkında açık bilgiler vardır.
Eserde geçen
Mısırda sâkin oldum niçe yıllar / Okudum ʽilm-i tıbbı anda ekser (2b/5)
Bana üstâdum etdi sa’y-ı himmet / Okudum niçe yıllar ʽilm-i hikmet (2b/6)
Meger var idi bir üstâd-ı kâmil / Mısır içinde sâkin idi hâsıl (2b/10)
Velî Bağdâdî idi aslı onun / Yerinden idi burc-ı evliyânun (2b/11)
Denilürdi ona Molla Muhammed / Bana ta’lîm içün oldı mukayyed (2b/12)
ibarelerinden uzun yıllar Mısır’da kaldığı, tıp eğitimini burada aldığı, hocasının Bağdatlı Molla Muhammed olduğu anlaşılmaktadır. Gelibolu ve Lefkoşa’da mevlevî dedeliği yapan Lârendevî’nin ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir, ancak bazı kaynaklarda 1689’dan önce öldüğü ifade edilmektedir.[6] (Doğan, 2011)

5.   KİTAP ADI: 6780-  Minhacü’ş-Şifa  fi -Tıbbi’l-Kimyâî[7]
Yazar - Müellif Adı:  Ömer Şifâî b. Hasan el- Bursevî (Öl.1155/1742)
Mahmud b. Hasan en-Nîşî tarafından 1186 tarihinde Mısır’da müellif ile mukabele edilmiş bir nüshadan istinsah edilmiş bir nüshadır. Eser; 225x165-180x95 mm ölçülerinde, Talik hat ile, 25 satır olarak yazılmıştır. I+121 Varaktır. Hilal  filigranlı kâğıdı aharlı olup, başlıklar ve keşideler kırmızı mürekkepledir. Sırtı yeşil deri çeharkuşe koyu yeşil kağıt kaplı mukavva cilt içindedir..
Minhacü’ş-Şifa  fi -Tıbbi’l-Kimyâî, Paracelsus'tan yapılan tercü meler ve bazı Avrupalı yazarlara ait ikinci elden alıntı bilgilerle meydana getirilen, sular, uçucu gazlar, civa, balsam ve pan- zehirlerin incelendiği bir eserdir. el-Cevherü 'l-Ferid ile hemen hemen aynı konuları içeren kitabın müellif nüshası Süleymaniye Kütüphanesi'nde bulunmaktadır (Bağdatlı Vehbi Efendi, nr. 2230; diğer nüshaları için bk.İÜ Ktp. , TY, nr. 7070, 7072).[8]
6.   KİTAP ADI: 6781-  İlmi Tıbba Dair Bazı Mütalaanın Beyanıdır.
Yazar - Müellif Adı:  Raşid Paşa
Müstensihi ve istinsah tarihi bilinmeyen eserin mihrabiyesi ve mihrabiye cetvelleri altın varakladır. Diğer cetveller ve konu başlıkları kırmızı mürekkepledir. Eser; 244x146/-182x92 mm ölçülerinde, Talik hat ile 19 satır olarak yazılmıştır. 138 varaktır. Avrupai ince kâğıt olup, sırtı yeşil deri,  çeharkuşe yeşil kâğıt kaplı mukavva cilt içindedir
7.   KİTAP ADI: 6785/1  Cevâhir-nâme
Yazar - Müellif Adı:  Mehmeed b. Evranos b. Nûreddin el- Karatovâvî el-Ma’denî Za’îfî-i er-Rûmî (öl.964/1557)
İstanbul’da 964/1557 Tarihinde yazılan eserin mihrabiyesi ve mihrabiye cetvelleri altın varakladır. Diğer cetveller ve Konu başlıkları kırmızı mürekkepledir. Eser; 169x119-162x78 mm ölçülerinde, nesih hat ile 17 satır olarak yazılmıştır. 1b-23a varaklar arasında yer alan eser “Cevhername” ismiyle anılır. 23 varaktır. Avrupaî ince kağıt olup. Sırtı kahverengi, mukavva üzeri baskılı ebru kâğıt kaplı cilt içerisindedir
Eser adı başlıkta ve hatimede “Cevheriye” şeklindedir. Başta Ia.’da 1252h tarihli, Reisü’l-Etıbba Abdülhak mülkiyet kaydı ve bazı beyitler vardır. Hatimede müellif nüshasından istinsah edildiğine dair kayıt vardır.
8.   KİTAP ADI: 6786/2 Şifâu’l-Fuâd li Hazreti Sultân Murâd[9]
 Yazar - Müellif Adı: Zeynel Abidin b. Halil Eyyübî (öl.1056-1646).
Söz başları soluk mavi mürekkepledir. Mukaddime sayfası(1a.-3a)üç çizgili, cetvelli, İstanbul’da 1007 h. tarihinde yazılan eser; 210x123-132x91 mm ölçülerinde, aharlı kağıda nefis nesih hat ile, 13 satır olarak yazılmıştır. 69 varaktır. Mukavva üzeri lacivert cilt bezi kaplı cilt içerisindedir.
9.   KİTAP ADI: 6797- Hamse-i Hayatizade İlleti Merakiyye
 Müellif Adı:  Hayatîzâde Mustafa Feyzi (ö. 1692): Hayatizade Mustafa Feyzi Efendi
Başı noksan olan eser, söz başları keşideleri ve cetvelleri kırmızı mürekkepledir. İstanbul’da 1007 h. tarihinde yazılan eser; 225x160-160x96 mm ölçülerinde, aharlı kağıda nefis talik hat ile 21 satır olarak yazılmıştır. 8 varaktır. mukavva üzeri bordo ciltbezi kaplı cilt içerisindedir.
Risale-i İllet-i Merakıyye. Bir giriş ve dokuz fasıldan oluşan risalede sırasıyla hastalığın adı. hastalığa sebep olan maddenin ortaya çıkışı. yerleştiği organlar. sebep ve belirtileri. alınacak tedbirler. Kullanılacak ilaçların terkibi. Hastanın ıstırabın dindirilmesi ve hastalığın sonucu hakkında bilgi verilir. Bu hastalık, karın bölgesindeki merak zarının (hypocondrium) altında bulunan masarika damarlarına (mezenteryallenfler) kötü mizaçlı ateş arız olduğunda ortaya çıkar; bundan dolayı hastalığa "İllet-i Merakıyye" adı verilmiştir. Bu organlarda çok gaz bulunduğu için hastalığa "İllet-i Rihiyye" de denilir.[10]
10.   KİTAP ADI: 6798- Hamse-i Hayatizade Risale-i Sevda-yı Merakıyye
 Müellif Adı:  Hayatîzâde Mustafa Feyzi (ö. 1692): Hayatizade Mustafa Feyzi Efendi, devrinin en başarılı hekimlerinden biridir.
Unvan sayfası cetvelleri altınvaralı olan eserin, söz başları keşideleri ve diğer cetvelleri cetvelleri kırmızı mürekkepledir. Eser; 225x160-160x96 mm ölçülerinde, aharlı kağıda nefis talik hat ile, 21 satır olarak yazılmıştır. 8 varaktır. Mukavva üzeri bordo ciltbezi kaplı cilt içerisindedir.
Risale-i Sevda-yı Merakıyye. Bir giriş ve yedi fasıldan meydana gelen risale. illet-i merakıyye ile sevda-yı merakıyye arasındaki farkı açıklamak üzere kaleme alınmıştır. Risalede Felix Platter ve Anton gibi hekimlerin adı geçtiğine bakılırsa müellifin Latince literatürden faydalandığı söylenebilir. [11]

11.   KİTAP ADI: 6799- Hamse-i Hayatizade Risale-i Maraz-ı Efrenci
 Yazar - Müellif Adı: Hayatîzâde Mustafa Feyzi (ö. 1692):
Söz başları keşideleri ve diğer cetvelleri kırmızı mürekkepledir. Unvan sayfası cetvelleri altınvaraklı olan eser; 225x160-160x96 mm ölçülerinde, aharlı kâğıda nefis talik hat ile 21 satır olarak yazılmıştır. 28 varaktır. Mukavva üzeri bordo ciltbezi kaplı cilt içerisindedir.
Risale-i Maraz-ı Efrenci. “Frengi Risalesi” adıyla da anılan eser yirmi beş fasıldan ibaret olup hamsenin içinde yer alan en uzun risaledir. Müellif bu hastalığın adının nereden geldiğini anlattıktan sonra hastalığı ilk teşhis eden hekimlerin Antonio Benivieni (öl. 502) ve Girilamo Fracastoro (öl. 553) olduğunu söyler. Ardından hastalığın belirtileri, sebepleri ve bulaşması hakkında bilgi verilir. Frengi tedavisinde kullanılan ve Türkçe'de "mukaddes ağaç”, haşeb-i enbiya” (peygamber ağacı) gibi adlarla anılan "palosento" ve diğer ilaçların özellikleri ayrıntılı bir şekilde anlatılır. Bu konuda "duhan-ı zeybak" (civa yağı) kullanımı üzerinde önemle durulmakta ve bunun nasıl uygulanacağı anlatılmaktadır.
12.   KİTAP ADI: 6800- Hamse-i Hayatizade Risale-i Emraz-ı Pilika.
 Yazar - Müellif Adı: Hayatîzâde Mustafa Feyzi (ö. 1692)
Unvan sayfası cetvelleri altınvaraklı olan eserin, söz başları keşideleri ve diğer cetvelleri kırmızı mürekkepledir. Eser; 225x160-160x96 mm ölçülerinde, Aharlı kağıda nefis talik hat ile, 21 satır olarak yazılmıştır. 9 varaktır. Mukavva üzeri bordo ciltbezi kaplı cilt içerisindedir.
Risale-i Emraz-ı Pilika. Sekiz bölümden oluşan risalede önce hastalığın adının Latince olduğu ve "kıvrılmış, keçeleşmiş saç" anlamına geldiği belirtilerek bunun bir deri hastalığı olduğu anlatılır. Önceki tıp literatüründe bulunmayan ve Osmanlı ülkesinde de görülmeyen bu hastalığın Lehistan (Polanya). Macaristan. Avusturya. Rusya ve İsveç'te yaygın olduğu, buna “seretan-ı hafi" de (gizli kanser) dendiği anlatıldıktan sonra belirti ve tedavi yöntemleri üzerinde durulur.
13.   KİTAP ADI: 6802- Hamse-i Hayatizade Risale-i Hummayı Redîe. (Hummayı Vebâiyye)
 Yazar - Müellif Adı: Hayatîzâde Mustafa Feyzi (ö. 1692)
Unvan sayfası cetvelleri altın varaklı olan eserin, söz başları keşideleri ve diğer cetvelleri kırmızı mürekkepledir. Eser; 225x160-160x96 mm ölçülerinde, Aharlı kağıda nefis talik hat ile, 21 satır olarak yazılmıştır. 23 varaktır.Mukavva üzeri bordo ciltbezi kaplı cilt içerisindedir.
Risale-i Hummayı Redîe. Hummayı Vebâiyye adıyla da anılan eser on üç fasıldan oluşmaktadır. Önce hastalık hakkında genel bilgi verilmekte. maddesinin redi (habis) olmasından dolayı Latince'de bu hastalığa "malıgna" adı verildiği belirtilmektedir. Ayrıca hastalığın bulaşıcı bir mahiyette olduğu söylenmekte ve tedavide uygulanacak yöntem ve ilaçların terkibi hakkında ayrıntılı bilgi kaydedilmektedir. Risalede Mercado, Fonseca. Amato ve Fragozo adlı hekimlere atıflar yapılmaktadır. Adıvar'a göre Hayatlzade. Fonseca'nın. Almanya nın Aşağı Pfazl eyaletinde yaygın ateşli bir hastalığı konu alan Tractatus de febrium acutorum et pestilentium adlı Latince eserinden faydalanmıştır. Tıp tarihçilerinin tifüse benzettikleri bu hastalığın mahiyeti tam olarak anlaşılamamıştır.
14.   KİTAP ADI: 6801- Tercüme-i Akrabadîni Cedid[12]
Yazar - Müellif Adı: Süleyman Efendi  Minkaliyevî ( Varna Sancağı Minkaliye nahiyesi)
Unvan sayfası cetvelleri altın varaklı olan eserin, söz başları keşideleri ve diğer cetvelleri kırmızı mürekkepledir. Eser; 225x160-160x96 mm ölçülerinde, Aharlı kağıda nefis talik hat ile, 21 satır olarak yazılmıştır.40 varaktır. Mukavva üzeri bordo ciltbezi kaplı mukavva cilt içerisindedir.
15.   KİTAP ADI:6834/5 Lugat-ı Esmâ-i Edviye
 Yazar - Müellif Adı: Belli değil
Söz başları keşideleri ve cetvelleri kırmızı mürekkepledir. Eser; 195x140-bb mm ölçülerinde, aharlı kağıda talik hat ile, bxb satır olarak yazılmıştır. 70b-90b varaklar arasındadır. Şirazesi dağınık olup ciltsiz kâğıt içerisindedir.
16- Kitap – Eser Adı:      6834/3 Risletü’l-Edviye ve’l-Ağdiyeti’l-Müfrede
Yazar - Müellif Adı:
Söz başları, keşide ve duraklar kırmızı mürekkepledir. Osmanlı Türkçesi ile filigranlı kâğıda olarak talik hat ile yazılmıştır. 195x140-155x82mm. ebadında, her varakta 25 satır vardır. 22b-48a varaklar arasında bazı ilaç terkipleri vardır. Eserin şirazesi dağınık olup ciltsiz kâğıt içerisindedir. Nem lekeleri mevcuttur. Eser adı mukaddimeden alınmıştır.
 17.   KİTAP ADI:6796- Muhtasar Boğaz ve Gırtlak Hastalıkları
Yazar - Müellif Adı: Dr. Yusuf İzzeddin
Eser siyah mürekkeple rika  hat ile; 197x150-170x140 mm ölçülerinde, modern çizgili deftere 1926 yıllında, 19 satır olarak yazılmıştır.100 yapraktır. Karton kapaklıdır.
18.   KİTAP ADI: 6808 Kitabu Menâfiu’n-Nâs
 Yazar - Müellif Adı: Nidâi Çelebi Mehmet Ankaravî (Öl.976/1568)
Eserin söz başları ve keşideleri kırmızı mürekkepledir. 212x152-152x75 mm. ölçülerinde, aharlı kağıt üzerine 19 satır olarak nesih hat ile 1201/1787 tarihinde istinsah edilmiştir. 61+6+III varaktır. Koyu vişne renkli cilt bezi kaplı mukavva cilt içerisindedir. Sonda altı varakta çeşitli ilaç terkipleri vardır. Menâfi‘ü’n-Nâs Nidâ’î’nin en önemli eseri olup, 974 H./1566 yılında tamamlanarak Sultan II. Selim’e sunulmuştur.13,14,24 Başlangıcı manzum olan eser, bir mukaddime ve 60 bâbdan oluşmuştur.14 Eserin manzum kısımları mesnevî tarzında yazılmıştır. Kırk dört beyitlik bir kısmı tıp ilmiyle ilgili ayet ve hadislerin yer aldığı bir giriş izlemektedir.
Yurtiçi ve yurtdışı pek çok kütüphanede çok sayıda nüshası bulunmasından, eserin halk arasında çok tutulduğu ve yaygın olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. (Ahmet, 2013)
19.   KİTAP ADI: 6810 Risale-i Muhadaratü’t-Tıb[13]
 Yazar - Müellif Adı: Nusred Ebu Bekir Efendi (ö.1256)
Eserin unvan sayfası basit mihrabiyeli söz başları ve keşideleri kırmızı mürekkepledir. 230x155-bb. mm ölçülerinde, aharlı kağıt üzerine harekeli nesih ile 27 satır olarak yazılmıştır. 24+VI varaktır. Koyu vişne rengi üzeri deri kaplı mukavva cilt içerisindedir.1256/1840 tarihinde Mustafa er-Raşit Ispartavî tarafından istinsah edilmiştir. 19. Sayfadan itibaren sarı renkli kâğıda yazılmıştır. Sonunda Fatiha vefki ve Tefaü’l-Namei Karayazıcı notu vardır.
20   KİTAP ADI: 6813 Hallü’l-Mucez[14]
Yazar - Müellif Adı: Cemâleddin Muhammed b. Muhammed el-Aksrâyî(ö.779/1387)
Söz başları ve keşideleri kırmızı mürekkepledir. Eserin serlevhasında basit mihrabiye ve beynessutur süsleme vardır. Cetveller ise altın varakladır. 185x105-122x60 mm ölçülerinde, aharlı kağıt üzerine Talik hat ile 21 satır olarak yazılmıştır. 354 varaktır. Koyu vişne rengi üzeri deri kaplı mukavva sağ cilt kabı mevcut olup sol kap yoktur.1200 tarihinde  istinsah edilmiştir. Sonunda Müdafayı Milliye Vekaleti Sıhhıye reisi Abdükadir Paşa  Hazretlerinin bu kitabı kendisine hediye ettiğine dair bir not ve fotoğraf vardır.
21-Kitap - Eser Adı:  6665 Menâfîu’n-Nâs
Yazar - Müellif Adı:  Nidâ'î Çelebî Mehmed Ankaravî (öl. 976/1568)
Söz başları, keşideler ve bazı metinler kırmızı mürekkepledir. Dili Osmanlı Türkçesi olan eser; filigranlı kâğıda Nesih hat ile 17 satır olarak yazılmıştır.             221x160-145x80 mm. ebadında, V+148 varaktır. Sırtı kahverengi bez, kapakları kâğıt kaplı mukavva cilt içindedir. Eser baştan ve sondan noksan olup bazı varakların boş kenarları kesilmiştir.


22-Kitap - Eser Adı: 6748 Bahrü’l-Cevâhir[15]                
Yazar - Müellif Adı:  Muhammed b. Yusuf et-Tabib el-Herevî ( 924/1518’de sağ )
Söz başları kırmızı mürekkepledir. Dili, Arapça-Farsça’dır. Abadi kâğıda Talik hat ile 21 satır olarak yazılmıştır. 250x175-180x105mm. ebatlarında 185 varaktır.  Yeşil deri kaplı, yaldız zencirekli, mıklepli, yıpranmış mukavva cilt içindedir. Kenarlarda bazı izahlar ve nakiller vardır.

23- Kitap - Eser Adı: 6751 Tercüme-i Harîdetü'l-Acâ'ib ve Ferîdetü'l-Garâ'ib
Yazar - Müellif Adı: Mahmûd Hatîb Rûmî (öl. 970/1563)
Söz başları durak ve keşideler kırmızı, cetveller mavi ve siyah mürekkepledir. Mihrabiye tezhipli olmakla beraber büyük bölümü eksiktir. Ahmed b. Hüseyin tarafından        Mısır’da 997/1589tarihinde istinsah edilmiştir. Dili Osmanlı Türkçesidir. Filigranlı kâğıda Nesih hat ile 280x180-185x110mm. ebatlarında, 23 satır olarak yazılmıştır.187+II Varaktır. Sırtı bordo bez kaplı mukavva cilt içerisindedir.
Eser hatimede “ Nevâdirü’l-Garâib ve Mevâridü’l-Acâib” ismiyle anılmaktadır.  Kenarlarda ve sonda 2 varakta bazı tarihler vardır. Nem lekeleri mevcuttur. Eser tamir görmüştür. İlk varak yarım olup boş kâğıt üzerine yapıştırılmıştır. İki varak noksandır.

24- Kitap – Eser Adı:   6767/1 Risâle-i  Edviye
Yazar - Müellif Adı:
Söz başları, keşide, cetvel ve duraklar kırmızı mürekkepledir. Dili Osmanlı Türkçesidir. Eser adı başlıktan alınmıştır. Filigranlı kağıda Nesih hat ile yazılmıştır. 210x150-145x70 mm. Ebatlarında her sayfası 15 satırdır. 1b-18b. Varaklar arasındadır. Ebru kâğıt kaplı karton cilt içerisindedir. Eser adı içeriğe göre verilmiştir. Çeşitli şifalı bitkiler ve deva olduğu hastalıklar ile ilgili bilgileri ile birlikte çeşitli dualar ve havaslardan müteşekkildir. 24 varaktan itibaren iç ölçülerinde farklılık vardır. Nem lekeleri mevcuttur. Sonda ilahiler vardır.
25- Kitap – Eser Adı:   6774   Resâ'ilü'l-Müşfîye fî'l-Emrâzi'l-Müşkile
Yazar - Müellif Adı: Hayatî-zâde Mustafâ Feyzî b. Mehmed b. Ahmed Rûmî (öl. 1151/1738)
 Söz başları, durak ve keşideler kırmızı mürekkepledir. Mihrabiye basit tezhipli, cetveller yaldızladır.  Dili Osmanlı  Türkçesidir. Filigranlı kağıda Nesih hat ile yazılmıştır. 21 satırdır. 213x145-136x88mm.ebdında, XII+109+III varaktır. Yeşil bez kaplı mıklepli mukavva cilt içindedir.
Başta kapak içinde 1941m tarihli Feridun Nafiz Uzluk mülkiyet kaydı, IIb-XIb de fihrist, XIIa.’ da 1199h tarihli Osman b. Keskin mülkiyet kaydı ve mührü, 1a da 1193h tarihli Ahmed Paşa kaydı, 1205h tarihli Muhammed Ataullah kaydı ve mührü ile 1243h tarihli Tabip Abdülhak kaydı vardır. Kenarlarda izahlar vardır. Nem lekeleri mevcuttur.
Eser içerisinde yer alan eski tespit fişi arka yüzünde üzerinde İstanbul üniversitesi Tıp Tarih Enstitüsü kaşesi bulunan 1235 tarihli bir reçete olduğu kayıtlı olmakla birlikte böyle bir belgeye rastlanmamıştır.
26- Kitap – Eser Adı: 6776/1 Risâle-i Feyziye fî’l-Lugâti’l-Müfredâti’t-Tıbbiye
Yazar - Müellif Adı: Mustafa b. Mehmed b. Ahmed et-Tabib, (ö. 1157/1744 )       
Cetveller ve söz başları kırmızı mürekkepledir. Dili, Osmanlı Türkçesidir. Filigranlı kağıda Nesih hat ile yazılmıştır. 210x140-147x80mm. ebadında 1b-103b varaklar arasında, her sayfa 21 satırdır. Yeşil bez kaplı mıklepli mukavva cilt içerisindedir.  Ia.’ da 1359 h tarihli Feridun Nafiz Uzluk mülkiyet kaydı, 1a.’ da İsmail b. Muhammed Sururi mülkiyet kaydı ve mührü vardır. Kenarlarda çeşitli nakil ve izahlar vardır. Nem lekeleri mevcuttur.


37- Kitap – Eser Adı:  6777/2  Düsturü't-Tabib fi Ameli Mizani't-Terkib    
Yazar - Müellif Adı: Mustafa b. Mehmed b. Ahmed et-Tabib, (ö. 1157/1744 )
Cetveller ve söz başları kırmızı mürekkepledir. Dili Osmanlı  Türkçesidir. Filigranlı kağıda Nesih hat ile yazılmıştır. 210x140-147x80mm. Ebadında, her sayfa 21satırdır. 104a-128b+IV Sayfalar arasında 28 varaktır. Yeşil bez kaplı mıklepli mukavva cilt içerisindedir. Nem lekeleri mevcuttur.

28-Kitap – Eser Adı: 6779 /1Dürrü'l-Manzûm fî't-Tıb[16]
Yazar - Müellif Adı: Nidâ'î Çelebî Mehmed Ankaravî (öl. 976/1568)
            Başlıklar kırmızı mürekkepledir. Dili Osmanlı Türkçesidir. Filigranlı kâğıda Talik hatla yazılmıştır. 225x153-150x80mm. Ebadında, her sayfa 21 satırdır. 1b-15b sayfalar arasındadır. Sırtı kahverengi bez kaplı modern mukavva cilt içerisindedir. Sonu noksandır. Başta 1a da ve kenarlarda ve sonda 16a-41a da çeşitli tıbbi terkipler vardır. 19-26. varaklar arası ters ciltlenmiştir. Nem lekeleri mevcuttur. Eserin tamamında kâğıt ebatlarında farklılıklar vardır.

29- Kitap – Eser Adı:  6779/3  Dürrü'l-Manzûm fî't-Tıb[17]
Yazar - Müellif Adı: Nidâ'î Çelebî Mehmed Ankaravî (öl. 976/1568)

Söz başları ve bazı başlık duraklar kırmızı ve yeşil mürekkepledir. Dili, Osmanlı Türkçesidir. Filigranlı kâğıda Talik hat ile 225x153-155x100mm. Ebadında 14 satır olarak yazılmıştır.   68a-105a Varaklar arasında,  sırtı kahverengi bez kaplı modern mukavva cilt içindedir.
Eser baştan 1 varak noksan olup son bölümü içerik açısından farklılık arz etmektedir. Nem lekeleri mevcuttur. Sonda 106a-125b’de başı sonu noksan söz konusu bu risaleye benzer içerikte terkiplerin yer aldığı bir metin vardır.
30-Kitap – Eser Adı: 6779/4  Lugat-i Müfredât-ı Tıb
Yazar - Müellif Adı:
Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kâğıda Talik hat ile 225x153-bxb ebatta satır sayıları başka başkadır. 126a-147a varaklar arasında, terimler kırmızı mürekkepledir. Sırtı kahverengi bez kaplı modern mukavva cilt içerisindedir. Eser baştan ve aralardan noksan olup nem lekeleri mevcuttur. Eserin tamamında kâğıt ebatlarında farklılıklar vardır.

31- Kitap – Eser Adı: 6779/5  Risâle-i Sıfat-ı Tiryâk
Yazar - Müellif Adı:

Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kâğıda Talik hat ile 225x153-bxb ebadında, Her sayfada satırlarda bxb’dır. eser  147b-187b varaklar arasındadır. Terimler kırmızı mürekkepledir. Sırtı kahverengi bez kaplı modern mukavva cilt içerisindedir. Eser adı başlıktan alınmıştır. Eser noksan olup nem lekeleri mevcuttur. Eserin tamamında kâğıt ebatlarında farklılıklar vardır.

32- Kitap – Eser Adı: 6779/6 Risâle-i Tıb
Yazar - Müellif Adı:
Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kâğıda Talik hat ile 225x153-153x95mm.           Ebadında her sayfası 15 satır olarak yazılmıştır. 188b-212b varaklar arasında, keşideler siyah mürekkepledir. Sırtı kahverengi bez kaplı modern mukavva cilt içerisindedir. Nem lekeleri mevcuttur. Eserin tamamında kâğıt ebatlarında farklılıklar vardır. Kenarlarda ve sonda çeşitli terkipler vardır.


33-Kitap – Eser Adı: 6782 Kitâb-ı Tıbb-i İntihâb
Yazar - Müellif Adı:
Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıdaNesih hat ileazılmıştır., 200x150-130x70mm. Ebadında, 17 satır olarak I+111+II varaklar arasındadır. Şirazesi kısmen dağınık, sırtı ve sertabı kahverengi deri kaplı mıklepli yıpranmış mukavva cilt içerisindedir. Eser adı başlıktan alınmıştır. Sonda 111a.b.’de Osmanlı Sultanları ve saltanat süreleri, Ia’da Abdurrahman Ağa mülkiyet kaydı, Ib-IIa’da bir dua ve çeşitli doğum kayıtları vardır. 111.varak alt köşesi eksiktir.

37- Kitap – Eser Adı: 6787 Mecmua-i Tıb
Yazar - Müellif Adı:      
Söz başları kırmızı mürekkepledir. Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, cedit kâğıda Rika hat ile yazılmıştır.  235x190-150x110mm. Ebadında 15 satır olarak, 15b-62b varaklar arasındadır.  Şirazesi dağınık, ciltsiz olup karton kapak içerisindedir.
Eser adı konusuna göre verilmiş olup çeşitli ilaç terkiplerinden oluşmaktadır. Eser baştan ve sondan noksan olup 15.varak öncesi ile 62.varaktan sonrası yoktur.
34- Kitap – Eser Adı:  6788 /1Lugat-i Müfredât-ı Tıb
Yazar - Müellif Adı:
Söz başları ve keşideler kırmızı mürekkepledir. Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda Nesih  hat ile,  203x160-150x90mm. Ebadında       her sayfası 19 satır olarak, I+1b-275a varakları arasındadır. Sırtı ve kenarları kahverengi deri, kapakları turuncu kâğıt kaplı, mıklepli yıpranmış mukavva cilt içerisindedir. Eser baştan noksandır. Eser adı konusuna göre verilmiştir.  Ib ve 1a’da silik mühürler vardır. Bazı sayfa kenarlarında çeşitli nakil ve terkipler, sonda 275b-276a’da Tezkire-i Uli’l-Elbab’dan bir nakil vardır. Nem lekeleri mevcuttur.
35- Kitap – Eser Adı:  6788/2  Risâle-i Teşrîh-i İnsân
Yazar - Müellif Adı:
Söz başları ve keşideler kırmızı mürekkepledir. Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda Nesih  hat ile,  203x160-150x90mm. ebadında, 19 satır olarak,   277a-282a varaklar arasındadır.  Sırtı ve kenarları kahverengi deri, kapakları turuncu kâğıt kaplı mıklepli yıpranmış mukavva cilt içerisindedir.  Nem lekeleri mevcuttur. Sonda 282a-285b’de İnsanın yaratılışı hakkında tasavvufi bir metin,285b-286a’da Müntehab-ı Şifa’dan bir nakil ve bir terkib, 286b-287a ve 288b’de Tezkire-i Uli’l-Elbâb’dan nakiller, 287b’de Tezkire-i Davud’dan bir nakil ile fevâidler vardır.
46- Kitap – Eser Adı:  6789Tercüme-i Hıfzıssıhha-i Bahri
Yazar - Müellif Adı: Mehmed Raif
            Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Cedid kağıda Nesih hat ile,  247x170-160x90mm. Ebadında her varağıı 13 satır olarak yazılmış olup 101 varaktır. Kahverengi deri kaplı soğuk baskı yaldız desenli mukavva cilt içerisindedir. Eser ve müellif adı mukaddimeden alınmış olup Fransız Doktor Mahe’nin aynı adlı eserinin tercümesidir.

37- Kitap – 6790/1 Eser Adı: Risâle-i Tıb
Yazar - Müellif Adı:
Söz başları ve keşideler kırmızı mürekkepledir.  Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda Nesih hat ile,  205x150-160x115mm. Ebadında 17 satır olarak II+1a-57a varaklar arasındadır. Yeşil bez kaplı mukavva cilt içerisindedir.
Eser baştan noksan olup eser adı içeriğe göre verilmiştir. Ib ve IIb’de Hacamatla ilgili takvim vardır. 1a’da Muhammed yazılı bir mühür sonda da Necmeddin tarafından bazı hayvanların doğum süreleri yazılıdır. Nem lekeleri mevcuttur.

38- Kitap – Eser Adı:  6790/2 Tercüme-i Hulâsa-i Dîvân[18]
Yazar - Müellif Adı: Cerrâh Mes’ûd
Söz başları ve keşideler kırmızı mürekkepledir.  Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda Nesih  hat ile,  205x150-160x115mm. ebadında, 17 satır olarak 57b-155b varaklar arasındadır. Yeşil bez kaplı mukavva cilt içerisindedir. Ebu Tahir b. Muhammed Arabi’nin “Hulasa-i Divan fi Fanü'l-Cerahat” adlı eserinin tercümesidir. Nem lekeleri mevcuttur.
39- Kitap – Eser Adı 6790/3 Risale-i Maraz-ı Bevasir
Yazar - Müellif Adı:
Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda Nesih hat ile, 205x150-160x115mm.ebadında 17      satır olarak 155b-160b varaklar arasında yer almaktadır. Keşideler kırmızı mürekkepledir.  Yeşil bez kaplı mukavva cilt içerisindedir. Eserin sonu noksandır.  Nem lekeleri mevcuttur.
           
40- Kitap – Eser Adı: 6791 Şifaü’l-fuâd li Hazreti’s-Sultân Murâd[19]
Yazar - Müellif Adı: Zeynelâbidîn Efendi b.Halil (ö. 1056 /1646 )
Dili, Osmanlı Türkçesi’dir. Filigranlı kağıda Nesih hat ile, 201x124-130x60mm. ebadında, 13satır olarak yazılmıştır. 68 varak olan eserin ilk 3 varak cetvelli ve siyah, söz başları gri, bazı varaklar renkli ve serpme yaldız mürekkepledir.  Lacivert bez kaplı mukavva cilt içerisindedir.
Kenarlarda bazı açıklamalar vardır. Başta iç kapakta mavi tükenmez kalemle sonradan yazılmış bir fihrist ve eser hakkında bilgiler vardır. Eser tamir görmüş olup bazı varaklarda mürekkep lekeleri mevcuttur.
41- Kitap – Eser Adı:  6792/1Cerîdetü’l-Etıbbâ ve Harîdetü’l-Elibbâ[20]
Yazar - Müellif Adı: Kahvecizade, Ahmed b. Hüseyin Edirneli
Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda talik  hat ile  215x145-150x82-bxb. mm. Ebadında V+1b-141a varaklar arasında, Cetveller, söz başları ve bazı rakamlar kırmızı mürekkepledir. Siyah bez kaplı mukavva cilt içerisindedir. Başta 5 varakta ve kenarlarda çeşitli tıbbi terkipler ve fevaidler vardır. 1a’da eserin fihristi bulunmaktadır.  Nem lekeleri mevcuttur.

42- Kitap – Eser Adı: 6792/2 Tercüme-İ Havâss-ı Büberiye[21]
Yazar - Müellif Adı:
Zeki Ali (1108/ 1696 ‘da sağ)
 Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda talik  hat ile, 215x145-150x82mm. Ebadında 25 satır olarak 141b-145b varaklar arasında, cetveller ve söz başları kırmızı mürekkepledir. Siyah bez kaplı mukavva cilt içerisindedir. Sonda 145b-147a’da çeşitli ilaç terkipleri vardır. Nem lekeleri mevcuttur.

43- Kitap – Eser Adı: 6792/3 Tertîb-i Eczâ[22]
Yazar - Müellif Adı: Abdurrahim Muhib
Cetveller ve söz başları kırmızı mürekkepledir. Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda talik hat ile, 215x145-150x82mm. ebadında 25 satır, 147b-151a varaklar arasındadır. Siyah bez kaplı mukavva cilt içerisindedir. Sonda 151b’de bir ilaç terkibi vardır. Nem lekeleri mevcuttur.

44- Kitap – Eser Adı: 6792 /4 Risâle der Enva’-i İlâc-i Bevâsîr
Yazar - Müellif Adı:
Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda talik hat ile, 215x145-150x82mm. ebadında 17satır, 152b-161a varaklar arasındadır. Cetvel, durak ve keşideler kırmızı mürekkepledir. Siyah bez kaplı mukavva cilt içerisindedir. Eser adı başlıktan alınmıştır. Başta 152a’da Yusuf Efendi-zade mülkiyet kaydı ve bazı terkipler ile sonda 162b’de bazı macun terkipleri vardır. Nem lekeleri mevcuttur.
45-Kitap – Eser Adı:  6792/5 Risâle-i Tedbîr-i Fasd[23]
Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda talik  hat ile, 215x145-150x82mm. Ebadında 17 satır olarak 163b-171b varaklar arasında, Cetvel, durak ve keşideler kırmızı mürekkepledir. Siyah bez kaplı mukavva cilt içerisindedir.
Eser adı başlıktan alınmıştır. Başta 163a’da bazı terkipler sonda 172b-175b’de Makat marazlarının ilaçları hakkında bir metin vardır. Nem lekeleri mevcuttur.
46-Kitap – Eser Adı: 6792/6 Gunyetü'l-Lebîb Haysü lâ Yûcedu Tabîb
Yazar - Müellif Adı: Ali b. Ebî Abdullah Muhammed el-Kuraşî
Dili, Arapça olarak, Filigranlı kağıda talik  hat ile,  215x145-150x82-bxb.ebadında,176b-181a varaklar arasında, Cetvel, söz başları ve keşideler kırmızı mürekkepledir. Siyah bez kaplı mukavva cilt içerisindedir.Sonda 181a-189b’de çeşitli ilaç terkipleri vardır. Nem lekeleri mevcuttur.
47-Kitap - Eser Adı: 6797/2 Terceme-i Akrabâdîn[24]
Yazar - Müellif Adı: Süleyman Efendi Minkâliyevî
Söz başları ve cetveller kırmızı mürekkepledir. Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda talik hat ile 228x163-162x98mm. Ebadında 21 satır, 78b-118b varaklar arasındadır. Mukaddime sayfası yaldız cetvelli, mor bez kaplı mukavva cilt içerisindedir.        
48-Kitap - Eser Adı:  6797/3  Çay Risâlesi[25]
Yazarı - Müellif Adı: Damad-zâde Ebû’l-Hayr  Ahmed Efendi (1665-1742)
Dili, Osmanlı Türkçesi olarak, Filigranlı kağıda talik  hat ile Yalakabad (Yalova)’da istinsah edilmiş (1154 / 1742), 228x163-155x92mm. Ebadında,           21 satır olarak          119b-121b+I varaklar arasındadır. Başta 119a’da ve sonda Ia’da ilaç terkipleri ve Ib’de şeyh Sadi’den beyitler vardır.
49- Kitap – Eser Adı:   6814/1 Havâss-ı Müfredât-ı Tıbb
Yazar - Müellif Adı:
Söz başları kırmızı mürekkepledir.  Osmanlı Türkçesi -Arapça olarak, Filigranlı kağıda talik  hat ile, 208x152-170x80mm. Ebadında   18 satır olarak, 39b-228b varaklar arasında yer almaktadır.
Bordo deri kaplı şemseli, zencirekli yıpranmış mukavva cilt içerisindedir. Eser adı başlıktan alınmıştır. Eser 164a ya kadar Türkçe, 164b-165a boş, 165b den itibaren Arapçadır. Başta 1a-18a da Türkçe-Arapça, 18b-22b de Arapça/Farsça-Türkçe şifalı bitkiler sözlüğü, 22b-33b de fihrist, 33b-36a da bitkiler ve faydalı olduğu hastalıklar cetveli, 37ab de 2. Risale fihristi, sonda 229a-233a da çeşitli macun terkipleri vardır.
50- Kitap – Eser Adı: 6815/2Müntehabât-ı Yâdigâr
Yazar - Müellif Adı: İbn Şerîf (1037/1628de sağ)
 Söz başları kırmızı mürekkepledir. Osmalı Türkçesi olan eser 1158 / 1745 istinsah edilmiştir. Filigranlı kâğıda Talik hat ile 208x152-170x80mm. Ebadında 18 satır olarak 234b-333b varaklar arasındadır. Bordo deri kaplı şemseli zencirekli yıpranmış mukavva cilt içerisindedir.
51- Kitap – Eser Adı: 6816/3  Şifaü’l-fuâd li Hazreti’s-Sultân Murâd[26]
Yazar - Müellif Adı: Zeynelâbidîn Efendi b.Halil (ö. 1056 /1646 )
Söz başları kırmızı mürekkepledir Osmanlı Türkçesi ile Filigranlı kağıda Talik hat ile 206x155-155x105mm. Ebadında 21 satır ile 31b-48b Varaklar arasında yer almaktadır. Sırtı, sertabı ve kenarları kahverengi deri kaplı mıklepli yıpranmış mukavva cilt içerisindedir. Sonu noksandır. Sonda 49a-50b de bütünlük arz etmeyen ve zahriyede “Bahname” diye isimlendirilen çeşitli terkiplerin yer aldığı bir bölüm vardır. Nem lekeleri ve mürekkep dağılmaları mevcuttur. Eser tamir görmüştür.
52-Kitap – Eser Adı:  6816/4 Kitabü’t-Tabîb fî’l-Edviyeti’l-Müteferrika
Yazar - Müellif Adı:
Söz başları kırmızı mürekkepledir. Osmanlı Türkçesi olarak Filigranlı kağıda Nesih hat ile       206x155-165x115mm. Ebadında, 15 satır olarak 51b-78b varaklar arasında yer almaktadır. Sırtı, sertabı ve kenarları kahverengi deri kaplı mıklepli yıpranmış mukavva cilt.
Eser adı başlıktan alınmıştır. Aralardan ve sondan noksandır. Nem lekeleri mevcuttur. Eser tamir görmüştür.

           
53- Kitap – Eser Adı:  6816/5 Kitabü’t-Teshîl
Yazar - Müellif Adı: Hâcî Paşa Hızır b. Alî Aydınî (öl. 820/1417)
            Osmanlı Türkçesi ile Filigranlı kağıda Nesih hat ile, 206x155-165x115mm. Ebadında 15 satır olarak             79b-86b varaklar arasında, söz başları kırmızı mürekkepledir. Sırtı, sertabı ve kenarları kahverengi deri kaplı mıklepli yıpranmış mukavva cilt içerisindedir..
Eser aralardan ve sondan noksandır. Nem lekeleri mevcuttur. Eser tamir görmüştür.

54- Kitap – Eser Adı:  6816/6 Risâle-i Kimyâ
Yazar - Müellif Adı:
Osmanlı Türkçesi ile, Filigranlı kağıda Nesih hat ile 206x155-bxb  bxb.mm. ebadında, 87b-150b+III varaklar arasında,  Keşideler siyah  mürekkepledir. Sırtı, sertabı ve kenarları kahverengi deri kaplı mıklepli yıpranmış mukavva cilt içerisindedir.
Eser adı 87a’dan alınmış olup aralardan ve sondan noksandır. Nem lekeleri mevcuttur.  Eser tamir görmüştür.   
55-Kitap – Eser Adı:   6824 Lugat-i Müfredât-ı Tıb
Yazar - Müellif Adı:
Söz başları kırmızı mürekkepledir. Osmanlı Türkçe ile Filigranlı kâğıda Nesih hat ile     197x150-160x105mm. Ebadında,15 satır olarak yazılan eser 352 varaktır.
Soğuk baskı desenli kahverengi deri kaplı, mıklepli mukavva cilt içerisindedir. Eser adı içeriğe göre verilmiştir. Eser baştan ve sondan noksan olup nem lekeleri mevcuttur.
           
56- Kitap – Eser Adı: 6825 Yâdigâr-ı İbn Şerîf
Yazar - Müellif Adı: İbn Şerîf (1037/1628de sağ)
Söz başları ve cetveller kırmızı mürekkepledir. Yunus b. Veli tarafından Osmanlı Türkçesi ile Filigranlı kâğıda Nesih hat ile 240x170-163x88mm. Ebadında 17 satır ve      II+172+III varak olarak istinsah edilmiştir. Soğuk baskı yaldız desenli kahverengi deri kaplı mukavva cilt içerisindedir.
Sonda 989h tarihli mülkiyet kaydı, başta ve çeşitli terkipler vardır. Nem lekeleri mevcuttur.

57- Kitap – Eser Adı:  6831Dürrü'l-Manzûm fî't-Tıb[27]
Yazar - Müellif Adı: Nidâ'î Çelebî Mehmed Ankaravî (öl. 976/1568)

Osmanlı Türkçe ile Filigranlı kağıda Talik  hat ile Osmanlı Türkçesi olarak, 210x155-165x90mm. ebadında her sayfa 19 satırdır. Eser 16 varaktır. Başlıklar kırmızı mürekkepledir. Ebru desenli karton kapaklı üzeri beyaz kağıt kaplı cilt içerisindedir. Baştan ve sondan noksan olup yazı türü yer yer farklıdır. Sonda 12 varak, başı ve sonu eksik, kağıt boyutu farklı tasavvufi bir manzume vardır. Nem lekeleri mevcuttur.    
58-Kitap – Eser Adı:  6832Tercüme-i Devâ
Yazar - Müellif Adı:
-Osmanlı Türkçe ile Filigranlı kağıda Rika hattı ile 172x128-bxb      bxb.mm. Ebadında 92 varaktır.
Eser adı konusuna göre verilmiştir. Baştan fihrist kısmından noksandır.  Bitiş cümlesi 41a’dan alınmış olup Molla İsmail Efendi mülkiyet kaydı bulunmaktadır. Eser aynı içerikle 77a’ya kadar devam etmektedir. 78-88 arası boş olup 88b-92b’de çeşitli terkipler vardır.         
59- Kitap – Eser Adı:  6833Tedbirât-ı Ebu Ali Sina
Yazar - Müellif Adı:
Seyyid Mustafa b. Seyyid Sinan  tarafından 967 / 1560 tarihinde Osmanlı Türkçe ile Filigranlı kağıda Nesih hat ile istinsah edilmiştir.   210x155-140x75mm. Ebadında   11 satır ve I+95 varaktır. Söz başları kırmızı mürekkepledir. Şemseli kahverengi deri kaplı yıpranmış mukavva cilt üzerine kâğıt kaplıdır.
Eser adı başlıktan alınmış olup zahriyede “Kitabu’l- Mühimmat” ve “Gayetü’l-Beyan” isimleri de zikredilmektedir. Nem lekeleri mevcuttur. Başta iç kapak, Iab , 1a ve kenarlarda ve sonda 95b-98b’de çeşitli terkipler vardır.
60-Kitap – Eser Adı:  6834/1  Risale-i Maraz-ı Bevasir[28]
Yazar - Müellif Adı:
Osmanlı Türkçe ile Filigranlı kâğıda, Talik hat ile        195x140-bxb-bxb mm. Ebadında, 1b-5a vaklat arasında, Söz başları, keşide ve duraklar kırmızı mürekkepledir. Şirazesi dağınık olup ciltsi,z kağıt içerisindedir. Nem lekeleri mevcuttur.

61- Kitap – Eser Adı: 6834/2 Tercüme-i Bâh-Nâme-i Pâdişâhî [29]
Yazar - Müellif Adı:
Söz başları, keşide ve duraklar kırmızı mürekkepledir. Osmanlı Türkçesi ile Filigranlı kâğıda Talik hatla 195x140-bxbmm. ebadında, satırlar her varakta bxb olup, 6b-18a sayfalar arasında, Şirazesi dağınık olup ciltsiz kağıt içerisindedir. Nem lekeleri mevcuttur.
           
Sonuç olarak; Koleksiyonda, müellifi tanınmış ve tıp literatüründe önemli yeri olan tabiplerin ve eserlerin yanında tedavi yöntemlerinin ya da çeşitli terkiplerin listelendiği, küçük uygulamaların anlatıldığı kitapçıkları ve yazanın ya da derleyenin genellikle meçhul olduğu tıp ile ilgili eserler de bulunmaktadır. Yazma eser bulunan bütün kütüphanelerde olduğu gibi Uzluk koleksiyonunda da el yazmaları arasında da bu tip eserlerden çok miktarda bulunmaktadır. Bu eserler bazen belli bir konu üzerindeki bilgilerin derlemesi olabileceği gibi genellikle tıbbi notlar, ilaç terkipleri, dualar, tılsımlar vb. eski tıbbın kapsamına giren çok değişik notlardan da meydana gelmektedir. Bu kitapların zahriye sayfalarında, derkenarlarında bulunan Nafiz Uzluk’n özel notları bu koleksiyanu daha da değerli kılmaktadır.
 Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü kütüphanesinde özellikle nafiz Uzluk koleksiyonunda. Klasik İslam tıbbının önemli eserlerinin nadide örnekleri dikkat çekmektedir. Çeşitli tıbbi mecmualar, ders notları, araştırma raporları vb. çok değişik konulardaki el yazmalarının yanında tıp dışındaki ilimlere ait konularda yazmalar da mevcuttur. Sempozyumun konusu tıp tarihi ve müzeciliği olduğundan araştırmamız tıbbi eserlere yoğunlaştı fakat astronomi, felsefe, tasavvuf, edebiyat, sanat tarihi gibi çok değişik araştırma alanlarında da zengin eserler başka bir araştırmanın konusunu teşkil edecek kadar önemlidir.

K A Y N A K Ç A
Alparslan, A., Osmanlı Hat Sanatı Tarihi, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul,1999. Arseven, C.E., Les Arts Decoratifs Turcs, M.E.B., İstanbul, 1952.
Ayverdi, E.H., Fatih Devri Hattatları ve Hat Sanatı, İstanbul, 1953.
Baltacıoğlu, İ.H., Türklerde Yazı Sanatı, Ankara, 1958.
Çetin, N.M., “İslam Hat Sanatının Doğuşu ve Gelişmesi (Yakut Devrinin Sonuna Kadar)” İslam Kültür Mirasında Hat Sanatı, IRCICA, İstanbul, 1992.
Çığ, K., Hattat Hafız Osman Efendi, İstanbul, 1945.
Karpuz, H. ve Şafak, Y., “Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Merkezi (SÜSAM) Uzluk Arşivi’nin Mevlevilik ve Tıp Tarihi Açısından Önemi”, Prof.Dr. Feridun Nafiz Uzluk Armağanı, X.Millî Mevlâna Kongresi, Tebliğler, C.II, Selçuk Üniversitesi Basımevi, Konya, 2003.
Mahir, B., “Topkapı Sarayı Kütüphanesi’nin Kur’an Koleksiyonu”, Türkiyemiz, S.67,
1992.
Şafak,Y., “Uzluk Ailesi’nin Mevlevîlik Araştırmalarına Katkıları” Prof.Dr. Feridun Nafiz Uzluk Armağanı, X.Millî Mevlâna Kongresi, Tebliğler, C.II, Selçuk Üniversitesi Basımevi, Konya, 2003.
Ülker, M., Türk Hat Sanatı, T.İş Bankası Yayınları, Ankara, 1987.
Ünver,S., Türk İnce El Sanatları Tarihi Üzerine.
Yazır, M.B., Medeniyet Aleminde Yazı Ve İslam Medeniyetinde Kalem Güzeli, C. I- II-III, D.İ.B. Yayınları, Ankara,1981.



[1]Top. Ar.III,860-861
[2] Şen, Fatma Zeliha, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıp Tarihi Müzesi Kütüphanesi El Yazması Koleksiyonu,Sağlık Tarihi Sempozyumu, İstanbul 2016, s.61.
[3] Tıb: Her biri kendi başına bir devâ olan edviye-i basiteden sayılan nebatlar ve bunlardan bahseden tıp kitabı.
[4] Bkz. Bedizel Zülfikar Aydın, “Ebulfeyz Mustafa Efendi ve Ünlü Eseri Risale-i Feyziyye’ye ait yeni bilgiler”, İlmi Araştırmalar 6, İstanbul 1998, s.289-294.
[5] Akkuş, Mücahit, Siyâhî Karamanî Larendevî’nin Mecmâ’-i Tıp Adlı Eseri (Gramer-Metin-Sözlük), Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Kayseri, 2008.
[6] Onyedinci Yüzyılda Kaleme Alınmış Bir Tıp Ve Eczacılık Sözlüğü: Lugât-I Müşkilât-I Eczâ
[7] Os. Mü. III,227.
[8] DİZ,C 34, s.82                       
[9] 42 By.6415/2; İBB MC-Yz-K0110
[10] DİA, cilt: 17; sayfa: 16
[11] DİA, cilt: 17; sayfa: 17

[12] Os. Mü.III., 219; İBB. Mc. Yz.k.0360
[13] 05 Ba.1852; 06Mi, Yz A 8251.
[14] 42 BY 3763
[15] Top. Ar. III, 860-861
[16] 34 Sü-Tarlan 173/4
[17] İBB MC_Yz_K_0469.
[18] 34 Byzt Veliyüddin Ef. 2548; İBB MC_Yz_O_0020_01.
[19] İBB MC_Yz_K_0110.
[20] İBB MC_Yz_K_0156_02; Os. Mü.  III/234.
[21] 42 By 5485/2.; Zuhal Kültüral- Aylin Koç, “Zeki Ali’nin Tercüme-İ Havâss-I Büberiyye Risalesi” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Aralık 2015, s.272-282

[22] 42 BB 7614/5; İBB Bel_Osm_K.01038/02.
[23] 34 Sü Es.Ef 1336.
[24] İBB MC_Yz_K_0360
[25]  Ahmet ACIDUMAN, Dâmâd-zâde Ebû’l-hayr Ahmed Efendi Ve Çay Risâlesi Üzerine Bir Çalışma”; Türkiye Klinikleri–Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi; Yıl: 2008 , Cilt: 16 , Sayı: 3; İslami Tıp Yazmaları Kataloğu s.122.
[26] İBB MC_Yz_K_0110;  42 By 6415/2.
[27] 34 Sü-Tarlan 173/4;İBB MC_Yz_K_0469
[28] 42 By 7281
[29] İBB MC_Yz_K_0491

BAHNAME

                                                                                           Haz: Bekir ŞAHİN Aslında, Batı dünyasınd...